De specificiteit test geeft weer hoeveel procent van de mensen zonder een bepaalde aandoening daadwerkelijk als gezond uit de test komt. Een hoge specificiteit zegt dat de test bijna geen fout-positieve uitslagen geeft, en verhoogt daarmee de betrouwbaarheid van een medische test bij het uitsluiten van een ziekte. Dit is essentieel bij het interpreteren van testresultaten, zeker als een verkeerde diagnose grote gevolgen kan hebben. Wil je weten hoe medische tests verder werken? Lees dan ook hoe werkt bloedonderzoek.
Specificiteit betekent dat een test in staat is gezonde mensen ook echt als gezond aan te merken. In de medische praktijk wil je voorkomen dat mensen onterecht het label ‘ziek’ krijgen, omdat dit tot onnodige stress en medische ingrepen kan leiden. Testen met een hoge specificiteit zijn daarom vooral wenselijk bij ziekten waarbij fout-positieve uitslagen grote gevolgen hebben voor de patiënt. Dit kenmerk draagt sterk bij aan de zorgvuldigheid van een medisch onderzoek.
De specificiteit van een test wordt uitgedrukt als een percentage en bereken je als volgt: neem het aantal echte negatieve uitslagen (gezonde mensen die als niet-ziek uit de test komen) en deel dit door het totale aantal mensen dat daadwerkelijk gezond is. Hoe dichter dit getal bij de 100% ligt, hoe betrouwbaarder je kunt uitsluiten dat iemand met een negatieve test ook echt geen ziekte heeft. In veel klinische studies, waar nieuwe testen worden vergeleken, wordt deze waarde nauwkeuring gerapporteerd. Bekijk meer over deze onderzoeksopzet bij wat is een klinische studie.
Sensitiviteit en specificiteit worden vaak samen genoemd, maar betekenen niet hetzelfde. Waar sensitieve tests vooral goed zieken herkennen (weinig fout-negatieven), zijn specifieke tests goed in het uitsluiten van ziekte bij gezonde personen (weinig fout-positieven). Bij het kiezen van een test voor diagnose of screening moet je altijd afwegen wat in de specifieke situatie zwaarder weegt. Verdiep je ook eens in het belang van placebo en dubbelblind onderzoek in testontwikkeling.
Specificiteit is met name van belang in situaties waarin een fout-positieve uitslag voorkomen moet worden, bijvoorbeeld bij HIV, kanker of erfelijke ziekten. Wanneer je een positief testresultaat bij deze aandoeningen krijgt, kunnen de gevolgen groot en stressvol zijn. Onnodige vervolgonderzoeken of behandelingen brengen risico’s en kosten met zich mee. Wil je weten wanneer specifieke testen relevant zijn? Bekijk bijvoorbeeld wanneer een soa-test doen.
De waarde van specificiteit verschilt per situatie. In bevolkingsonderzoeken, waar het doel is zo veel mogelijk zieken op te sporen, wordt soms genoegen genomen met een lagere specificiteit. Bij aandoeningen die stigmatiserend zijn, of waar een fout-positieve uitslag veel impact heeft, wordt gestreefd naar een zo hoog mogelijke specificiteit. Artsen wegen deze waarde altijd mee in hun keuzeproces voor testen. Ontdek meer achtergrond bij fase 3 onderzoek.
Het verwarren van specificiteit en sensitiviteit komt regelmatig voor. Het is een misverstand om te denken dat een test met hoge specificiteit automatisch ‘goed’ is: ook sensitiviteit speelt mee. Bovendien moet je rekening houden met hoe vaak de ziekte voorkomt in een populatie (prevalentie). Testresultaten kunnen hierdoor in de praktijk anders uitpakken dan verwacht. Wil je zelf meer inzicht? Bekijk onze uitleg bij is bloedonderzoek betrouwbaar?.
Let er bij het beoordelen van een specificiteit test op dat je altijd kijkt naar zowel specificiteit als sensitiviteit. Vraag je daarnaast af wat de gevolgen zijn van fout-positieve of fout-negatieve uitslagen in jouw situatie. Samen met een arts kun je daarmee inschatten of een test betrouwbaar en nuttig genoeg is. Door aandacht te besteden aan het begrip specificiteit test maak je betere keuzes voor je eigen gezondheid.
Geld op een wijze manier investeren, verdienen, besparen, beleggen, uitgeven, ontvangen én lenen met behulp van betrouwbaar onderzoek. Dat is de missie van de redactie van MAO. Wij onderzoeken de voor- en nadelen van instanties, aanbieders en banken en rapporteren onze bevindingen in heldere, begrijpbare taal. Gebruik de vele honderden artikelen in onze kennisbank voor je eigen doeleinden en bereik ze.
