Een systematische review is een wetenschappelijk overzicht waarin beschikbare studies over een specifiek onderwerp volgens een vooraf vastgesteld en transparant protocol worden verzameld, beoordeeld en samengevat. Hierbij worden gestandaardiseerde methodes gebruikt om tot een objectief en betrouwbaar antwoord te komen op een onderzoeksvraag. Dit voorkomt bias en maakt de uitkomsten van het review reproduceerbaar en neutraal. Wil je weten hoe systematisch onderzoek zich verhoudt tot andere vormen? Lees dan ook het artikel wat is medisch onderzoek.
Een systematische review is essentieel binnen de wetenschap, omdat het alle relevante onderzoeken rondom een centrale vraag bundelt en kritisch beoordeelt. Hiermee krijg je een compleet, objectief en betrouwbaar beeld van het bestaande wetenschappelijke bewijs. Voor medisch onderzoek, maar bijvoorbeeld ook in de sociale wetenschappen, kunnen professionals zo weloverwogen beslissingen nemen. Door alles te structureren en onpartijdig te analyseren, vormt een systematische review vaak de basis voor nieuwe richtlijnen of inzichten binnen het vakgebied.
Het proces van een systematische review bestaat uit een aantal vaste, gestandaardiseerde stappen. Allereerst is het belangrijk om een duidelijke onderzoeksvraag te formuleren, bijvoorbeeld via het PICO-model. Daarna volgt een uitgebreide, systematische zoekactie in betrouwbare databanken om alle relevante studies te vinden. Vervolgens beoordelen onderzoekers elke studie op kwaliteit en geschiktheid, waarna ze data extraheren en analyseren volgens een vooraf vastgesteld protocol. Tot slot worden de resultaten helder samengevat en beschreven, zodat anderen het proces gemakkelijk kunnen controleren en herhalen.
Een belangrijk verschil is de mate van transparantie en objectiviteit. Bij een systematische review worden zoekstrategie, selectiecriteria en analysemethoden vooraf vastgelegd en vaak gepubliceerd in een protocol. Dit verkleint het risico op bias aanzienlijk. Een traditionele literatuurstudie daarentegen werkt minder gestructureerd en maakt vaker een subjectieve selectie en samenvatting van literatuur. Hierdoor is het lastiger om tot een reproduceerbaar en betrouwbaar eindresultaat te komen zoals bij systematische reviews wel het geval is.
Systematische reviews zijn vooral bekend in de medische sector, bijvoorbeeld om de effectiviteit van een nieuw geneesmiddel of behandeling te beoordelen. Ook bij richtlijnontwikkeling binnen de gezondheidszorg spelen ze een grote rol. Buiten de geneeskunde kom je ze tegen in de psychologie, het onderwijs en de sociale wetenschappen, waar ze bijvoorbeeld worden gebruikt om de werking van interventies of beleidsmaatregelen te evalueren. Deze reviews vormen vaak het fundament voor beleidsadviezen of landelijke richtlijnen.
Wil je zelf aan de slag met een systematische review? Stel dan allereerst een scherpe, heldere onderzoeksvraag op. Bepaal samen met je team duidelijke inclusie- en exclusiecriteria en kies betrouwbare databanken zoals PubMed, Embase of Scopus voor de literatuursearch. Leg bovendien elke stap van je proces zorgvuldig vast, van selectie tot data-extractie, zodat anderen je werk kunnen controleren of reproduceren. Denk ook aan het registreren van je protocol, bijvoorbeeld via PROSPERO, voor maximale transparantie.
Hoe lang duurt een systematische review? Afhankelijk van het onderwerp en de scope kan dit enkele maanden tot meer dan een jaar vergen. Welke software is handig? Veel onderzoekers gebruiken tools als EndNote, Covidence of Rayyan voor het organiseren van zoekresultaten en selectie. Wat als je weinig relevante onderzoeken vindt? Ook dan kun je een waardevolle synthese maken, door bijvoorbeeld naar aanvullende bronnen te kijken of kwalitatieve analyses te gebruiken. Duidelijke antwoorden op deze en andere veelgestelde vragen vind je in ons overzicht over klinische studies en medisch onderzoek.
Samenvattend biedt een systematische review duidelijke handvatten voor het verzamelen en beoordelen van wetenschappelijk bewijs. Door het gestandaardiseerde protocol staat objectiviteit en betrouwbaarheid centraal, zodat je als onderzoeker of professional op een solide basis beslissingen kunt nemen. Daarmee is de systematische review voor veel vakgebieden, en zeker in de geneeskunde, uitgegroeid tot een onmisbare bron van betrouwbare kennis. Meer lezen over gerelateerde onderwerpen? Bekijk onze pagina’s over randomized trials, placebo-onderzoek en onderzoeksvormen in de geneeskunde. Het zoekwoord systematische review is daarmee een begrip voor iedereen die betrouwbare wetenschap belangrijk vindt.
Geld op een wijze manier investeren, verdienen, besparen, beleggen, uitgeven, ontvangen én lenen met behulp van betrouwbaar onderzoek. Dat is de missie van de redactie van MAO. Wij onderzoeken de voor- en nadelen van instanties, aanbieders en banken en rapporteren onze bevindingen in heldere, begrijpbare taal. Gebruik de vele honderden artikelen in onze kennisbank voor je eigen doeleinden en bereik ze.
