Wat is bias in onderzoek ontstaat wanneer systematische fouten het onderzoeksresultaat beïnvloeden. Bias betekent dat de uitkomst van een onderzoek niet objectief is, doordat vooroordelen, aannames of verkeerde methodes het onderzoek sturen. Hierdoor kunnen de resultaten onbetrouwbaar of ongeldig zijn. Lees op deze pagina wat bias precies is, hoe het ontstaat en hoe het te voorkomen is.
Bias in onderzoek is een systematische vertekening van resultaten, waardoor deze niet meer representatief zijn voor de werkelijkheid. Dit kan ontstaan door bewuste of onbewuste invloeden van onderzoekers, deelnemers of de gekozen onderzoeksmethode. Het begrip bias is dus essentieel om betrouwbare onderzoeksresultaten te waarborgen en interpretaties correct te maken. Wordt bias niet herkend of gecorrigeerd, dan is de kans groot dat onderzoeksdata de werkelijkheid niet goed weergeven.
Binnen wetenschappelijk onderzoek worden meerdere soorten bias onderscheiden, die elk hun eigen impact hebben. Selectiebias ontstaat wanneer niet alle deelnemers in gelijke mate kans hebben om te worden geselecteerd voor een onderzoek. Information bias resulteert uit het onjuist verzamelen van data, bijvoorbeeld door onduidelijke meetinstrumenten. Confirmation bias doet zich voor wanneer onderzoekers vooral uitkomsten zoeken die hun verwachting of hypothese bevestigen. Elk type bias heeft invloed op de nauwkeurigheid en validiteit van onderzoeksresultaten. Meer over soorten onderzoek lees je bij klinische studies.
Bias ontstaat vaak al tijdens de opzet van een onderzoek, bijvoorbeeld door een onvoldoende grote of representatieve steekproef. Ook tijdens de uitvoering kunnen fouten ontstaan: subjectieve waarnemingen, leading questions of persoonlijke invloeden spelen dan een rol. Analyse en interpretatie zijn risicomomenten voor bias, zoals het selectief rapporteren van data. Het vroegtijdig herkennen van deze oorzaken, bijvoorbeeld door inkijk in de gebruikte methodiek, vermindert het gevaar van vertekening. Zo blijft je studie betrouwbaarder en realistischer.
Wanneer er bias in onderzoek optreedt, heeft dat directe gevolgen voor de betrouwbaarheid van de uitkomsten. In ernstige gevallen zijn de getrokken conclusies niet geldig, wat bijvoorbeeld kan leiden tot verkeerde beleidskeuzes of klinische beslissingen. Zeker als het onderzoek als basis dient voor vervolgstudies, klinische trials of behandelingen, is het cruciaal dat bias wordt voorkomen. Onthoud altijd dat bias niet alleen de interpretatie, maar ook de toepasbaarheid van resultaten ondermijnt. Bij fase 1-onderzoek speelt het herkennen van bias ook een grote rol.
Er zijn verschillende methoden waarmee bias gereduceerd kan worden. Werk met willekeurige steekproeven om selectiebias te voorkomen, maak procedures dubbelblind indien mogelijk en gebruik gestandaardiseerde formulieren en instrumenten. Laat meerdere onderzoekers onafhankelijk analyseren, zodat subjectiviteit afneemt. Wees transparant in rapportages over afwijkingen en onzekerheden, ook als deze niet in het oorspronkelijke plan stonden. Kijk voor een toepassing bijvoorbeeld naar dubbelblind onderzoek.
Het herkennen van bias in onderzoek bepaalt rechtstreeks de betrouwbaarheid en bruikbaarheid van de conclusies. Alleen door actief te letten op alle mogelijke oorzaken van bias, van opzet tot interpretatie, kunnen resultaten solide en verantwoord zijn. Dit is essentieel voor wetenschappelijke integriteit en bruikbare onderzoeksresultaten. Of je nu start met onderzoek of resultaten beoordeelt, het tegengaan van wat is bias in onderzoek moet altijd prioriteit hebben.
Geld op een wijze manier investeren, verdienen, besparen, beleggen, uitgeven, ontvangen én lenen met behulp van betrouwbaar onderzoek. Dat is de missie van de redactie van MAO. Wij onderzoeken de voor- en nadelen van instanties, aanbieders en banken en rapporteren onze bevindingen in heldere, begrijpbare taal. Gebruik de vele honderden artikelen in onze kennisbank voor je eigen doeleinden en bereik ze.
