Informed consent betekent dat een persoon op basis van volledige en begrijpelijke informatie vrijwillig toestemming geeft voor een medische behandeling of deelname aan onderzoek. De zorgverlener moet uitleg geven over de aard, het doel, de risico’s en alternatieven van de behandeling, waarna de patiënt kiest of hij instemt. Zonder informed consent mag een behandeling niet worden gestart. Wil je meer weten over verschillende soorten medisch onderzoek? Bekijk dan wat is medisch onderzoek.
Bij informed consent draait het om het beschermen van de rechten en de autonomie van de patiënt. Door duidelijke en volledige informatie te geven, kan iemand bewust kiezen voor of tegen een ingreep of behandeling. Dit proces voorkomt dat er onnodige risico’s worden genomen en zorgt voor vertrouwen tussen patiënt en zorgverlener. Het is hierdoor een essentieel onderdeel van ethisch werken in de zorg en bij iedere stap in onderzoeken zoals een klinische studie of trial.
Om aan de wet te voldoen, moet een zorgverlener aantonen dat een patiënt daadwerkelijk informed consent heeft gegeven. Dit houdt in dat er gesproken is over het doel van de behandeling, mogelijke risico’s, bijwerkingen en alternatieven. Vaak wordt deze toestemming mondeling gegeven, maar bij ingrijpende behandelingen kan schriftelijke toestemming vereist zijn. Je rechten als patiënt zijn verankerd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO), waarmee patiënten beschermd worden tegen ongewilde handelingen.
Als patiënt heb je het recht om vragen te stellen en duidelijkheid te krijgen voordat je toestemming geeft. Zorgverleners zijn verplicht te checken of je de informatie hebt begrepen en echt vrijwillig akkoord gaat. Jij bepaalt uiteindelijk of je door wilt gaan met de behandeling, zonder pressie van anderen. Wil je meer lezen over deelname aan onderzoek en je rol als proefpersoon? Lees dan verder op hoe word je proefpersoon.
Informed consent is verplicht bij vrijwel alle medische behandelingen, van een eenvoudig onderzoek tot een complexe operatie. Ook bij deelname aan wetenschappelijk onderzoek en het delen van medische gegevens moet informed consent worden gegeven. Uitzonderingen zijn er als een patiënt niet wilsbekwaam is – bijvoorbeeld bij ernstig verwarde patiënten – of in noodsituaties waarbij direct medisch moet worden ingegrepen. Kijk voor voorbeelden van onderzoek waaraan je met informed consent deelneemt op proefpersonen gezocht.
Zonder informed consent mogen zorgverleners eigenlijk geen behandeling starten. Gebeurt dit toch, dan kan dat leiden tot klachten, juridische procedures of schadevergoedingen. Het ontbreken van geldige toestemming schaadt niet alleen de patiënt, maar ondermijnt ook het vertrouwen in de zorg. Krijg je met zo’n situatie te maken, dan kun je meer informatie vinden op is medisch onderzoek veilig.
Zorgverleners kunnen het beste in heldere taal uitleg geven, toelichten waarom een bepaalde behandeling nodig is en ruimte bieden voor vragen. Als patiënt is het verstandig actief te vragen naar behandelmogelijkheden, risico’s en alternatieven voordat je je akkoord geeft. Zo wordt informed consent een helder en beschermend onderdeel van de medische relatie. Lees ook over het belang van zelftesten, zoals een zelftest bloedwaarden, om goed geïnformeerd te blijven bij je eigen gezondheid.
Of je nu een behandeling ondergaat of meedoet aan onderzoek: informed consent zorgt ervoor dat je rechten en belangen als patiënt zijn beschermd.
Geld op een wijze manier investeren, verdienen, besparen, beleggen, uitgeven, ontvangen én lenen met behulp van betrouwbaar onderzoek. Dat is de missie van de redactie van MAO. Wij onderzoeken de voor- en nadelen van instanties, aanbieders en banken en rapporteren onze bevindingen in heldere, begrijpbare taal. Gebruik de vele honderden artikelen in onze kennisbank voor je eigen doeleinden en bereik ze.
